Boosaaso (Caasimada Online) – Qorshaha Mareykanka uu ku ballaarinayo joogitaankiisa milateri ee magaalada Boosaaso wuxuu u muuqdaa mid ka weyn dagaalka muddada dheer uu Washington kula jiro kooxaha Daacish iyo Al-Shabaab ee Soomaaliya, sida ay sheegayaan fallanqeeyayaal.

Boosaaso waxay ku taallaa meel istaraatiiji ah oo ku foorarta Gacanka Cadmeed, kana soo horjeedda Yemen, iyadoo sidoo kale aan ka fogeyn marin-biyoodka Baab Al-Mandab ee isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.

Muhiimadda goobtaas ayaa sii kordheysa xilli dagaalka Iran uu saameyntiisa ku sii fidinayo Badda Cas, Xuutiyiinta Yemen-na ay kordhiyeen weerarrada iyo hanjabaadaha ka dhanka ah maraakiibta iyo danaha Sacuudiga.

Taasi waxay Boosaaso u beddeli kartaa meel Mareykanku kaga shaqeyn karo laba jiho: gudaha Soomaaliya oo uu kula dagaallamayo Daacish iyo dhinaca kale ee Gacanka Cadmeed, halkaas oo Yemen iyo Badda Cas ay noqdeen meel sii kordheysa muhiimaddeeda milateri.

Bilowgii bishan, taliyaha ciidamada howlgallada gaarka ah ee Mareykanka ee Afrika, Major General Claude Tudor, ayaa Boosaaso heshiis kula saxiixday madaxweynaha Puntland Saciid Cabdullaahi Deni, kaas oo maamulka Puntland sheegay inuu horseedayo ballaarinta joogitaanka ciidamada Mareykanka ee magaalada.

“Qodobka heshiiska wuxuu dhigaya in Mareykanku ballaarin doono saldhiggiisa milateri ee Boosaaso, si loo xoojiyo howlgallada ka dhanka ah argagixisada iyo ilaalinta ammaanka badaha,” ayaa lagu yiri bayaan kooban oo kasoo baxay Puntland.

Faahfaahinta heshiiska lama shaacin, qoraalkiisa oo dhanna lama soo bandhigin. Taliska Mareykanka ee Afrika, AFRICOM, ayaan sidoo kale si rasmi ah u xaqiijin heshiiska markii ugu horreysay ee wararkiisu soo baxeen.

Hase yeeshee, waqtiga heshiiska la galay iyo halka uu saldhiggu ku yaallo ayaa bixinaya sawir ka ballaaran dagaalka Daacish.

Boosaaso iyo dagaalka Badda Cas

Xuutiyiinta Yemen ayaa 20-kii July ku dhawaaqay xannibaad badeed ay sheegeen inay ku soo rogayaan Sacuudiga, waxaana tan iyo markaas kordhay weerarrada iyo hanjabaadaha ka dhanka ah maraakiibta shidaalka iyo xarumaha Sacuudiga ee ku yaalla xeebaha Badda Cas.

Arrintaas ayaa durba saameyn ku yeelatay isu-socodka maraakiibta.

Reuters ayaa Arbacadii sheegtay in maraakiib badan oo shidaalka Sacuudiga ka qaada dekedda Yanbu ay daminayaan qalabka lagu ogaado goobta ay marayaan, si ay uga fogaadaan in la bartilmaameedsado. Tirada maraakiibta ganacsiga ee mara Baab Al-Mandab ayaa sidoo kale hoos u dhacday.

Boosaaso waxay ku taallaa dhinaca kale ee marin-biyoodkan. Diyaaradaha, qalabka sirdoonka iyo ciidamada gaarka ah ee halkaas laga hawlgeliyo waxay si dhow ula socon karaan Gacanka Cadmeed iyo koonfurta Yemen.

Michael Woldemariam, oo wax ka dhiga Jaamacadda University of Maryland kana tirsan Atlantic Council, ayaa Responsible Statecraft u sheegay in xiisaha cusub ee Washington ee Puntland ay adag tahay in laga fahmo wax ka baxsan muhiimadda sii kordheysa ee Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo ammaanka marin-biyoodka.

Cameron Hudson, oo hore uga soo shaqeeyay Golaha Amniga Qaranka Mareykanka, ayaa isna sheegay in Washington laga yaabo inay hadda aragto baahi muddo dheer ah oo loo qabo saldhig Mareykanku si toos ah u maamulo.

Sababta kale ayaa ah Jabuuti.

Camp Lemonnier oo ku yaalla Jabuuti waa saldhigga ugu weyn ee joogtada ah ee Mareykanku ku leeyahay Afrika, waana xarunta ugu muhiimsan ee howlgallada Washington ee Geeska Afrika.

Hase yeeshee, dowladda Jabuuti ayaa xaddidday in dhulkeeda loo adeegsado weerarro ka dhan ah Xuutiyiinta Yemen, iyadoo ka cabsi qabta in dalka lagu soo jiido dagaalka iyo inuu noqdo bartilmaameed aargoosi. Taasi waxay Mareykanka ku qasbeysaa inuu qiimeeyo meelo kale oo siin kara xorriyad howlgaleed oo ka badan tan uu Jabuuti ku haysto.

Boosaaso waxay noqon kartaa mid ka mid ah meelahaas.

Mareykanku Boosaaso kuma cusba

Joogitaanka Mareykanka ee Boosaaso ma aha mid hadda bilaabanaya.

Ciidamada Mareykanka ayaa sannado adeegsanayay magaalada iyo xarumaha milateri ee halkaas ku yaalla, gaar ahaan saldhigga ku dhow garoonka diyaaradaha Boosaaso oo muddo dheer xiriir la lahaa Imaaraadka Carabta. Hudson wuxuu sheegay in Puntland horey loogu adeegsan jiray meel laga abaabulo howlgallada Mareykanka ee Soomaaliya.

Saldhigga ayaa sannadihii dambe si weyn loo ballaariyay.

Baaritaanno ay Middle East Eye sameysay ayaa horay u sheegay in goobta lagu rakibay raadaarro, bakhaarro ammaan ah oo hubka lagu keydiyo, hangarro diyaaradeed, xarumo caafimaad iyo kaabayaal qaabili kara diyaaradaha waaweyn ee xamuulka.

Boosaaso ayaa sidoo kale magaceedu kusoo baxay dagaalka Sudan.

Middle East Eye ayaa baaritaanno hore ku sheegtay in duulimaadyo iyo sahay milateri oo Boosaaso sii maray ay qayb ka ahaayeen shabakad taageero gaarsiisa ciidamada RSF ee dagaalka kula jira ciidanka Sudan. Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa markii dambe xaqiijiyay jiritaanka duulimaadyo u dhexeeya Boosaaso iyo Sudan, inkasta oo Imaaraadka uu beeniyay inuu hub siiyo RSF.

Laakiin Mareykanka, qiimaha Boosaaso kuma koobna Yemen ama Badda Cas.

Buuraleyda gobolka Bari waxaa sannado badan saldhigyo ku lahaa Daacish, waxaana ciidamada Puntland tan iyo dhammaadkii 2024 waday howlgalkii ugu ballaarnaa ee ay kooxdaas ku qaadaan.

Mareykanka ayaa howlgalladaas ku taageeray duqeymo cirka ah, taasoo Boosaaso ka dhigeysa xarun sahay iyo howlgallo oo si toos ah ugu dhow goobaha ay Daacish kaga sugan tahay waqooyi-bari Soomaaliya.

Saldhig la ballaariyo wuxuu sidaas ku yeelan karaa laba shaqo oo isku mar ah: dagaalka kooxaha hubeysan ee gudaha Soomaaliya iyo ilaalinta danaha Mareykanka ee Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas.

Muqdisho oo dhinac laga maray

Su’aasha xasaasiga ah waxay tahay cidda Mareykanku heshiiska la galay.

Heshiiska waxaa shaacisay Puntland, mana jirto wax muujinaya in dowladda federaalka Soomaaliya ay qayb ka ahayd wada-hadallada lagu gaaray.

Arrintaas ayaa dib usoo celisay doodda ku saabsan awoodda dowlad-goboleedyada ay u leeyihiin inay si gaar ah ula galaan dowlado shisheeye heshiisyo la xiriira joogitaanka ciidamada iyo ammaanka.

Puntland ayaa bishii Maarso 2024 ku dhawaaqday inay kala laabatay kalsoonidii iyo aqoonsigii hay’adaha federaalka kadib markii baarlamaanka Soomaaliya meel mariyay wax-ka-beddello dastuurka lagu sameeyay oo Puntland si weyn uga soo horjeesatay.

Khilaafka labada dhinac ayaa tan iyo markaas sii xoogeystay, iyadoo bilihii ugu dambeeyay uu xitaa gaaray isku dhacyo iyo muran ka dhashay ciidamada iyo xarumaha amniga ee Puntland.

Falanqeyn ay sameysay Critical Threats Project ayaa sheegtay in xiisadda ciidamada ee billowday bishii June aysan meesha ka saarin khilaafka siyaasadeed ee ballaaran ee u dhexeeya Muqdisho iyo Garoowe.

Sidaas darteed, heshiis weyn oo milateri oo Washington ay si toos ah ula gasho Puntland ma aha oo keliya arrin amni. Wuxuu sidoo kale leeyahay miisaan siyaasadeed.

Mareykanku wuxuu si rasmi ah u taageeraa madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, balse muddo dheer wuxuu xiriir toos ah la lahaa dowlad-goboleedyada, isaga oo isla waqtigaas xiriir dhow la leh dowladda federaalka.

Responsible Statecraft waxay sheegtay in heshiiska Boosaaso uu tallaabadaas gaarsiin karo heer cusub, gaar ahaan haddii Mareykanku dhiso xarun weyn oo uu si madax-bannaan uga howlgeliyo Puntland.

Istaraatiijiyad cusub

Arrintan waxay kusoo beegmeysaa xilli Mareykanku dib u qaabeynayo qaabka uu Soomaaliya ula macaamilayo.

Duqeymaha Mareykanka ee Soomaaliya ayaa aad u kordhay xilligii labaad ee Donald Trump. Responsible Statecraft waxay sheegtay in Mareykanku fuliyay 124 duqeyn sannadkii 2025, halka 78 kale la fuliyay ilaa hadda sanadkan 2026 — tiro aad uga badan heerarkii xukuumaddii Joe Biden.

Dhanka kale, Washington ayaa July ku dhawaaqday inaanay taageeri doonin sii socoshada xafiiska Qaramada Midoobay ee taageera howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya marka oggolaanshaha hadda jira dhammaado 31-ka December. Go’aankaas ayaa walaac ka dhaliyay mustaqbalka howlgalka AUSSOM.

Waxa sidaas kasoo baxaya sawir istaraatiijiyadeed oo is beddelaya: Mareykanka oo yareynaya ku tiirsanaanta qaab-dhismeedyada waaweyn ee caalamiga ah, balse dhinaca kale xoojinaya awooddiisa uu si toos ah u fuliyo duqeymo iyo howlgallo gaar ah.

Boosaaso arrintaas waxay siineysaa meel ku habboon.

Waxay u dhowdahay saldhigyada Daacish ee Puntland, waxay si toos ah ugu foorartaa Gacanka Cadmeed, waxayna u dhowdahay Yemen iyo Baab Al-Mandab xilli Badda Cas ay isu beddeleyso goob dagaal oo sii weynaanaysa.

Laakiin faa’iidadaas milateri waxay Washington u yeelan kartaa kharash siyaasadeed.

Haddii Mareykanku ballaariyo joogitaankiisa Boosaaso isaga oo heshiiska si toos ah ula galay Puntland xilli xiriirka Garoowe iyo Muqdisho uu marayo heer aad u hooseeya, waxaa sii xoogeysan karta doodda ah in Washington ay dhinac marayso dowladda dhexe, isla markaana ay sii xoojineyso kala fogaanshaha siyaasadeed ee Soomaaliya.

Sidaas darteed, waxa ka socda Boosaaso waxaa laga yaabaa inuusan ahayn oo keliya cutub cusub oo dagaalka Mareykanka ee Daacish.

Waxay sidoo kale noqon kartaa calaamad muujineysa in xeebaha Soomaaliya ay Washington uga sii gudbayaan goob ay ka fuliso dagaalka argagixisada, una noqonayaan qayb ka mid ah istaraatiijiyad milateri oo ka bilaabanta Geeska Afrika, ka gudubta Gacanka Cadmeed, kuna fidsan Badda Cas iyo colaadda sii ballaaranaysa ee Bariga Dhexe.