Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyihii hore ee Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka Soomaaliya (NISA), Cabdullaahi Maxamed Cali (Sanbaloolshe), ayaa ka digay in kalsooni-darro qoto dheer ay weli wiiqeyso iskaashiga u dhexeeya hay’adda sirdoonka dalka iyo saaxiibadeeda caalamiga ah.

Isagoo wareysi siinayay barnaamijka Geed Fadhi, ayuu Sanbaloolshe sheegay in Soomaaliya ay xogta sirdoonka la wadaagto hay’adaha shisheeye, oo ay ku jirto dowladda Mareykanka, balse wuxuu ku dooday in iskaashigaasi uusan weli gaarin heerkii loo baahnaa si loo waajaho khataraha amni ee dalka ka jira.

Wuxuu tilmaamay in caqabadda ugu weyn ay tahay kalsoonida. Sirdoonnada shisheeye, sida uu xusay, ayaa weli ka gaabsanaya inay xogaha xasaasiga ah la wadaagaan dhiggooda Soomaaliya, iyagoo ka walaacsan xog dusin, in hay’adaha dowladda lagu dhex milan yahay, iyo khataraha ka dhalan kara isku-duwidda hawlgallada ee dhow.

“Macluumaad waa la wadaagaa ilaa xad, laakiin boqolkiiba boqol wada-shaqeyn ma jirto,” ayuu yiri Sanbaloolshe, isagoo muujiyay in arrintan ay tahay mid si taxaddar leh loo maareeyo. “Inkastoo ay jiraan meelaha ay wada-shaqeyntu ka muuqato, sida digniinaha amni iyo hawlgallada militari, haddana weli ma gaarin heer qaran oo isku filnaansho ah.”  

Walaacan ma aha mid ku cusub fagaarayaasha amniga. Muddo sanado ah, shacabka iyo dowladdaba waxaa hareereeyay su’aalo ku aaddan in Al-Shabaab ay ku dhex milmeen qaybo ka mid ah nidaamka amniga dowladda, gaar ahaan kaddib markii dhowr mar ay la beegsaday deegaanno la filayay inay ka mid yihiin kuwa ugu ammaanka badan dalka.

Tusaalaha ugu cad wuxuu dhacay sanadkii 2019-kii, markii haweeney is-miidaamisay ay gudaha xafiiskiisa ku dishay duqii Muqdisho ee xilligaas, Cabdiraxmaan Cumar Cismaan (Yariisow) iyo mas’uuliyiin kale.

Hay’adaha dowladda ayaa markii dambe xaqiijiyay in haweeneydaasi ay ahayd shaqaale ka tirsan dowladda hoose, balse ka tirsan kooxda Al-Shabaab, taas oo sii xoojisay shakiga ahaa in xoogagga hubeysan ay ka faa’iideystaan dad xog-ogaal ah oo gudaha ku jira.

Ururka Al-Shabaab ayaa sidoo kale dhowr jeer weeraray hoteello iyo xarumo xiriir la leh dowladda oo ku yaalla xudunta awoodda Muqdisho, oo ay ku jiraan hoteello u dhow qasriga madaxtooyada.

Bishii Maarso ee 2025, Al-Shabaab ayaa qarax la beegsaday kolonyo uu la socday Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud meel u dhow madaxtooyada, xilli uu ku sii jeeday garoonka diyaaradaha ee Aadan Cadde.

In kasta oo madaxweynuhu uu ka badbaaday weerarkaas, haddana dhacdadaas ayaa dib u soo nooleysay cabsidii muddada dheer jirtay ee ku aaddaneyd sida kooxdu u hesho xogta, sida ay uga gudubto baraha koontaroolka, iyo sida ay ku gaarto aagagga sida weyn loo ilaaliyo.

Si kastaba ha ahaatee, xaaladda amniga Soomaaliya ma aha mid meel un iska taagan, waxaana muuqda horumar la taaban karo.

Tan iyo markii uu Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud dib ugu soo laabtay xafiiska sanadkii 2022-kii, hay’adaha amniga ayaa guulo muuqda ka gaaray amniga caasimadda Muqdisho.

Xawligii weerarada waaweyn ee Al-Shabaab ay ka fulin jirtay caasimadda ayaa si weyn hoos ugu dhacay marka la barbar dhigo sanadihii hore, xilligaas oo dhowr qarax iyo weerarro toos ah ay dhici kareen hal bil gudaheed. Dhacdooyinka waaweyn ayaa hadda ah kuwo naadir ah, oo inta badan ay u dhexeeyaan bilooyin beddelkii ay ahaan lahaayeen toddobaadyo.

Hay’adda NISA ayaa door udub-dhexaad ah ka ciyaartay isbeddelkaas wanaagsan. Hay’adda ayaa xoojisay hawlgallada ka-hortagga sirdoonka, waxay burburisay unugyo ka tirsan kooxda, waxay xirtay xubno looga shakisan yahay inay fuliyayaal yihiin, waxayna adkeysay la-socodka shabakadaha lagu eedeeyo inay Al-Shabaab ka caawiyaan soo-gelinta qaraxyada, hubka iyo dagaalyahannada gudaha caasimadda.

Guulahaas ayaa si dhab ah gacan uga geystay in la yareeyo awooddii kooxdu ay si xor ah uga hawlgeli jirtay Muqdisho sidii beryihii hore.