Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in Baaqii Ankara uu hadda yahay heshiiska hagaya xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya, iyadoo hoos u dhigtay muhiimadda doodda ku saabsan in heshiiskii is-afgarad ee Itoobiya iyo Somaliland ee Janaayo 2024 uu weli sharci ahaan jiro iyo in kale.
Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar (Cali Balcad), ayaa sheegay in heshiiskii ay Ankara ku gaareen Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed bishii December 2024 uu dejiyey hannaan cusub oo lagu maareynayo xiriirka labada dal iyo arrinta marin-badeedka ay Itoobiya raadineyso.
Cali Balcad, oo wareysi siiyey wargeyska Sacuudiga ka soo baxa ee Asharq Al-Awsat, ayaa sheegay in Baaqii Ankara uu labada dal mar kale ku adkeeyey ixtiraamka madax-bannaanida, midnimada, xornimada iyo wadajirka dhuleed.
“Uma arko inay jirto baahi waqti badan lagu bixiyo doodda ah in heshiiskii hore la hakiyey ama uu dhintay,” ayuu yiri Cali Cumar.
Waxa uu sheegay in, marka la eego heshiiska Ankara, Itoobiya ay heli karto marin ganacsi oo ay badda ku gaarto, balse heshiis kasta oo arrintaas ku saabsan uu ku imaanayo hannaan ay labada dowladood ku heshiiyaan, isla markaana uu hoos imaanayo madax-bannaanida Soomaaliya.
Hadalka Cali Balcad ayaa ka mid ah caddeymaha ugu weyn ee Muqdisho ay muddooyinkii dambe ka bixisay halka uu ku dambeeyey is-afgaradkii Itoobiya iyo Somaliland, kaas oo sababay khilaafkii diblomaasiyadeed ee ugu weynaa ee muddo sannado ah dhex mara Soomaaliya iyo Itoobiya.
Murankii heshiiska Somaliland
Itoobiya ayaa Janaayo 2024 heshiis is-afgarad ah la saxiixatay Somaliland, iyadoo dooneysay marin u hesho Bad Cas.
Dowladda Soomaaliya ayaa si adag u diidday heshiiskaas, iyadoo ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee dalka, maadaama Muqdisho ay Somaliland u aqoonsan tahay qeyb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Heshiiskii Itoobiya iyo Somaliland ayaa xiriirka Muqdisho iyo Addis Ababa gaarsiiyey heer aad u hooseeya, ka hor inta aysan dowladda Türkiye dhex-dhexaadin labada dhinac.
Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa 11-kii December 2024 magaalada Ankara ku kala saxiixday Baaqii Ankara, iyagoo ku heshiiyey in la qaboojiyo khilaafkii jiray, lana raadiyo hannaan cusub oo Itoobiya ay ku heli karto marin badeed iyadoo la dhowrayo madax-bannaanida Soomaaliya.
Baaqa Ankara wuxuu aqoonsan yahay muhiimadda ay Itoobiya u leedahay marin la isku halleyn karo oo ay badda ku gaarto, balse wuxuu si cad u dhigaya in heshiis kasta oo arrintaas lagu gaaro uu ixtiraamayo wadajirka dhuleed iyo madax-bannaanida Soomaaliya.
Waxa kale oo uu oggolaanayaa in laga wada hadlo heshiisyo ganacsi, kirooyin ama qaabab kale oo Itoobiya siin kara marin badeed, balse dhammaantood ay ku dhacayaan “hoos yimaada awoodda madax-bannaan ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya”.
Arrintaas ayaa si weyn uga duwan heshiiskii 2024, oo Itoobiya ay si toos ah ula gashay Somaliland, iyadoo aan wax heshiis ah kala gaarin dowladda federaalka Soomaaliya.
Wadahadallada farsamo
Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa bishii February 2025 bilaabay wadahadallo farsamo oo lagu dhaqan-gelinayo Baaqii Ankara, iyadoo Türkiye ay mar kale fududeyneysay kulamada.
Cali Balcad ayaa hoggaaminayey wafdiga Soomaaliya, halka Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, Gedion Timothewos, uu hoggaaminayey wafdiga Addis Ababa.
Labada dhinac ayaa ka wada hadlay sidii loo heli lahaa qaab Itoobiya u oggolaanaya marin ganacsi oo ay badda ku gaarto, iyadoo aan waxba loo dhimayn madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
Cali Balcad ayaa sheegay in wadahadalladaasi muujinayaan in baahida Itoobiya ee marin-badeed ganacsi lagu xallin karo heshiis dhex mara labada dowladood, iyada oo aan wax tanaasul ah laga sameyn madax-bannaanida Soomaaliya.
Baaqii Ankara ma diidayo in Itoobiya isticmaasho dekedaha Soomaaliya, balse wuxuu dhigayaa in marin kasta oo noocaas ah lagu gaaro heshiis ay si rasmi ah ula gasho dowladda federaalka.
Xiriirka Muqdisho iyo Addis Ababa ayaa tan iyo markaas soo hagaagay, kadib xiisaddii xoogganeyd ee ka dhalatay heshiiskii Itoobiya iyo Somaliland.
Abiy Axmed ayaa bishii February 2025 booqday Muqdisho, halkaas oo labada dowladood ay mar kale ku xaqiijiyeen inay sii xoojinayaan iskaashigooda, isla markaana ay taageersan yihiin wadahadallada farsamo ee ka socda hannaan-ka Ankara.
Hadalka cusub ee Cali Cumar ayaa muujinaya in dowladda Soomaaliya ay Baaqii Ankara u aragto saldhigga hadda lagu maamulayo wada-hadallada la xiriira marin-badeedka Itoobiya, halkii laga sii dhex geli lahaa doodda ku saabsan mustaqbalka heshiiskii muranka dhaliyey ee Itoobiya iyo Somaliland.
