Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha ciidamada Mareykanka ee Afrika, Jeneraal Dagvin Anderson, ayaa muujiyey caro iyo niyad-jab ku saabsan in ciidamada Soomaaliya iyo saaxiibadooda caalamiga ah ay mar kale ku qasbanaadeen inay u dagaallamaan deegaanno ku yaalla Soomaaliya oo sannado ka hor laga saaray kooxda Al-Shabaab.

Anderson ayaa sheegay in ciidamada Mareykanka, kuwa xoogga dalka Soomaaliya iyo kumaandooska Danab ay intii u dhexeysay 2019-kii iyo 2021-kii horumar weyn ka sameeyeen hareeraha webiga Shabeelle, iyaga oo howlgalladooda gaarsiiyey illaa deegaanka Mubaarak.

Hase yeeshee, deegaannadaas ayaa markii dambe dib ugu dhacay gacanta Al-Shabaab, taas oo keentay in ciidamada dowladda iyo kuwa taageeraya ay sannadkan mar kale qaadaan howlgallo lagu doonayo in kooxda looga saaro isla dhulkii horay loogu dagaallamay.

“Waxaan halkan ka howlgalayay aniga oo ka tirsan Taliska Howlgallada Gaarka ah intii u dhexeysay 2019 iyo 2021,” ayuu Anderson ku yiri wareysi ay Jimcihii baahisay Safaaradda Mareykanka ee Muqdisho.

“Waxaan la shaqeynay Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo Danab, annaga oo ku sii soconnay hareeraha webiga Shabeelle, horumarna sameynay illaa aan ka gaarnay Mubaarak. Hadda waxaan kusoo laabtay aniga oo ah taliyaha AFRICOM, waxaana mar kale dib u qabsaneynaa isla dhulkii,” ayuu yiri.

Hadallada Anderson ayaa si aan caadi ahayn u muujinaya walaaca Mareykanka uu ka qabo fashilka ku yimid ilaalinta qaar ka mid ah guulihii militari ee laga gaaray dagaalka Al-Shabaab, inkasta oo Washington ay sannado badan tababar, hub, sirdoon iyo taageero dhinaca cirka ah siisay ciidamada Soomaaliya. 

Diiradda oo la leexiyey

Anderson ayaa sheegay in deegaannadaas la waayay kaddib markii diiraddii laga leexiyey dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, inkasta oo uusan si toos ah u magacaabin cidda uu mas’uuliyadda saarayo ama arrimaha kale ee lagu mashquulay.

“Taasi waa waxa niyad-jabka keenaya, sababtoo ah dhulkaas waa la waayay, maadaama meel uun diiraddii la-dagaallanka argagixisada laga qaaday oo meel kale loo jeediyey,” ayuu yiri.

Shabeellaha Hoose ayaa muddo dheer ka mid ahaa goobaha ugu muhiimsan ee uu ka socdo dagaalka Al-Shabaab, sababo la xiriira u dhowaanshaha Muqdisho, waddooyinka isku xira caasimadda iyo gobollada koonfureed iyo dhulka beeraha hodanka ah ee ku teedsan webiga Shabeelle.

Al-Shabaab ayaa sidoo kale deegaannada miyiga ah ee gobolka u adeegsata inay dhaqaale ka ururiso dadka iyo gaadiidka, ku diyaariso weerarro, kuna ilaaliso waddooyin ay dagaalyahannadeedu isaga gudbaan gobollada Shabeellaha Hoose, Bay iyo Jubbada Dhexe.

Ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika ayaa bishii March dib ula wareegay Mubaarak iyo Daarusalaam, oo lagu tilmaamay deegaanno istaraatiiji ah oo Al-Shabaab ay muddo u adeegsanaysay saldhigyo iyo goobo ay kasoo abaabusho weerarrada.

Howlgalkaas, oo ay dowladda Soomaaliya ugu yeertay “Rolling Thunder”, wuxuu qeyb ka ahaa guluf ballaaran oo lagu magacaabay howlgalka Beder, kaas oo ciidamada Soomaaliya, kuwa Midowga Afrika iyo saaxiibada caalamiga ah ay ka fuliyeen qeybo ka mid ah Shabeellaha Hoose.

Al-Shabaab ayaa toddobaadyo kaddib isku dayday inay dib u weerarto Mubaarak, balse ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Uganda ee ka tirsan howlgalka AUSSOM ayaa sheegay inay iska caabiyeen weerarka, ayna dileen in ka badan 40 dagaalyahan. Tiradaas si madax-bannaan looma xaqiijin.

‘Awood kaliya kuma filna’

Anderson ayaa sheegay in awoodda lagu qabsado dhul aysan keligeed keenayn guul waarta, haddii aysan dowladda Soomaaliya awoodin inay halkaas geyso maamul, caddaalad, adeegyo iyo ciidamo si joogto ah u suga ammaanka.

“Qabsashada dhulku waa qeybta amniga,” ayuu yiri. “Laakiin kaddib waa inaad awood u yeelataan inaad sii haysataan, aad keentaan maamul iyo caddaalad, isla markaana aad abuurtaan xasilloonida loo baahan yahay si horumar iyo barwaaqo ay u dhacaan.”

Wuxuu sheegay in Mareykanku ka caawin karo Soomaaliya dhinaca amniga, balse dowladda federaalka looga baahan yahay inay qaadato mas’uuliyadda maamulidda iyo xasilinta deegaannada laga saaro Al-Shabaab.

“Annagu dhinaca militariga waxaan ka caawinnaa qeybta amniga. Waxaan Soomaaliya uga baahan nahay inay keento maamulka, ayna abuurto xasilloonida suuragelinaysa horumarka,” ayuu yiri.

Dowladaha Soomaaliya ayaa sannado badan wajahaya caqabado la xiriira sidii maamul iyo adeegyo degdeg ah loogu gaarsiin lahaa deegaannada laga saaro Al-Shabaab.

Marar badan, ciidamada ayaa qabsada magaalooyin iyo tuulooyin, balse dib uga baxa sababo la xiriira ciidamo yari, sahay la’aan, khilaafaad siyaasadeed ama iyadoo aan la dhisin maamul maxalli ah oo buuxiya booska ay ka baxday kooxda.

Taliyaha AFRICOM ayaa sidoo kale digniin ka bixiyey in taageerada Mareykanka aysan sii socon karin haddii kheyraadka loogu talagalay dagaalka Al-Shabaab loo adeegsado arrimo kale.

“Haddii kheyraadkaas meelo kale iyo arrimo kale loo adeegsado, halkii loo adeegsan lahaa dagaalka ka dhanka ah argagixisada, way igu adkaan doontaa inaan qiil u sameeyo sababta aan halkan ugu sii hayneyno, iyadoo ay jiraan baahiyo kale oo badan,” ayuu yiri.

“Waxaan aaminsanahay howlgalkaan, waxaana aaminsanahay inaan idinla garab istaagno la-dagaallanka argagixisada, laakiin waa inaan aragnaa horumar,” ayuu hadalkiisa raaciyey.

Hadalladan ayaa loo arki karaa digniin ku socota madaxda Soomaaliya, xilli khilaafaadka siyaasadeed ee dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada iyo mucaaradka ay marar badan saameeyeen isku-duwidda dagaalka Al-Shabaab.

Mustaqbalka Danab

Anderson ayaa sidoo kale sheegay in Mareykanku dhameystiray kaalintii ugu weynayd ee uu ku lahaa dhismaha ciidamada kumaandooska Danab, isaga oo mas’uuliyadda sii jiritaanka iyo horumarinta ciidankaas hadda dusha ka saaray dowladda Soomaaliya.

Danab ayaa la aasaasay in ka badan toban sano ka hor, waxaana Mareykanku siiyey tababar, qalab, mushaar iyo taageero dhinaca howlgallada ah, si loo dhiso ciidan isku dhafan oo fulin kara weerarro gaar ah oo ka dhan ah Al-Shabaab.

Cutubkan ayaa ka mid noqday ciidamada Soomaaliya ee sida joogtada ah uga qeyb qaata howlgallada lagu beegsado hoggaamiyeyaasha Al-Shabaab, xarumaha kooxda iyo deegaannada ay maamusho.

“Annaga oo ah Mareykanka — aniguna aan qeyb ka ahaa markii aan hore halkan u joogay — waxaan gacan ka geysanay dhismaha Danab, oo ka mid ah ciidamada ugu awoodda badan qaaradda,” ayuu Anderson yiri.

“Aad ayaan ugu faraxsanahay kaalintii aan ku lahayn dhismaha ciidankaas la-dagaallanka argagixisada. Waan dhameystirnay taas; waan dhisnay ciidanka, maanta wuu joogaa, diyaarna wuxuu u yahay in loo adeegsado la-dagaallanka argagixisada.”

Hase yeeshee, wuxuu sheegay in Soomaaliya laga doonayo inay hadda maalgeliso, ilaaliso oo sii horumariso ciidanka, isla markaana aysan ka leexin ujeeddadii loo dhisay.

“Hadda Soomaaliya ayay ku xiran tahay inay sii waddo ciidankaas, dhisto, ilaaliso waxtarkiisa mustaqbalka, una adeegsato sidii loogu talagalay oo ah la-dagaallanka argagixisada,” ayuu yiri.

Anderson, oo hoggaanka AFRICOM la wareegay bishii August 2025, ayaa hore u soo noqday taliyaha ciidamada howlgallada gaarka ah ee Mareykanka ee Afrika intii u dhexeysay 2019 iyo 2021, xilligaas oo Mareykanku kordhiyey howlgallada iyo duqeymaha ka dhanka ah Al-Shabaab.

Mareykanka ayaa weli duqeymo cirka ah ka fuliya Soomaaliya, isaga oo taageeraya ciidamada dowladda ee la dagaallamaya Al-Shabaab koonfurta iyo bartamaha dalka iyo kooxda Daacish ee ku sugan buuraha Puntland.

Bishii July oo keliya, AFRICOM ayaa shaaciyey duqeymo dhowr ah oo lagu beegsaday Al-Shabaab, oo uu ku jiro weerar ka dhacay agagaarka degmada Sablaale ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Hadallada Anderson ayaa muujinaya in walaaca ugu weyn uusan hadda ahayn oo keliya awoodda lagu qabsan karo deegaannada ay Al-Shabaab joogto, balse uu yahay in dowladda Soomaaliya ay awooddo inay sii haysato, maamusho oo ka hortagto in ciidamada mar kale loogu celiyo isla goobihii horay dhiigga iyo dhaqaalaha badan loogu bixiyey.