Drie Surinaamse banken moeten samen ruim vier ton aan de Nederlandse staat betalen na een zaak rond een miljoenenzending aan contant geld die in 2018 op Schiphol werd onderschept. Het Openbaar Ministerie (OM) heeft met Hakrinbank, Finabank en De Surinaamsche Bank een buitengerechtelijke regeling getroffen wegens verdenking van schuldwitwassen.

Aanleiding voor de schikking is de inbeslagname van 19,5 miljoen euro aan contante bankbiljetten op de luchthaven Schiphol in april 2018. Het geld, afkomstig van de drie Surinaamse banken, was onderweg naar Hongkong. Juist die enorme cashzending via Nederlands grondgebied bracht de zaak onder de aandacht van de Nederlandse autoriteiten.

Volgens het OM ontstond het vermoeden dat de banken tekort waren geschoten in hun controle op de herkomst van het geld. Met name zou onvoldoende zijn nagegaan wie de klanten waren van geldwisselkantoren die op hun beurt weer zaken deden met de banken. Daarmee kwam niet alleen de geldstroom zelf onder een vergrootglas te liggen, maar ook de rol van de banken als poortwachter van het financiële systeem.

Hakrinbank betaalt in het kader van de schikking 166.000 euro. Finabank en De Surinaamsche Bank betalen elk 124.500 euro. Het OM noemt deze bedragen een passende afdoening van de geconstateerde feiten. Tegelijkertijd is besloten dat de in beslag genomen 19,5 miljoen euro wordt teruggegeven aan de betrokken banken.

De zaak vloeit voort uit een breder onderzoek dat al in 2016 werd gestart door onder meer Douane, FIOD, Koninklijke Marechaussee, De Nederlandsche Bank en het OM. Dat project richtte zich op mogelijk witwassen via Schiphol met zogenoemde bulkgeldzendingen. De luchthaven geldt als een belangrijke draaischijf voor internationale cashtransporten, waardoor de integriteit van dat verkeer volgens de autoriteiten extra beschermd moet worden.

Het OM onderstreept dat witwasbestrijding hoge prioriteit heeft, juist omdat witwassen vaak samenhangt met zware criminaliteit. Banken en andere financiële instellingen hebben daarin volgens justitie een cruciale controlefunctie. In deze zaak is echter geen opzet vastgesteld. Ook zegt het OM niet te hebben kunnen bewijzen dat het volledige bedrag van 19,5 miljoen euro van criminele herkomst was.

Bij het bepalen van de boetes is verder rekening gehouden met het feit dat het om schuldwitwassen gaat, wat als minder zwaar wordt gezien dan opzetwitwassen of gewoontewitwassen. Ook de ouderdom van de zaak speelde mee in de uiteindelijke afhandeling. Omdat het om rechtspersonen gaat, konden de geldboetes wel hoger uitvallen dan het maximumbedrag dat voor natuurlijke personen geldt.

Opvallend is dat deze afdoening komt tegen de achtergrond van aangescherpte Surinaamse wetgeving en verbetermaatregelen binnen de bankensector. Volgens het OM zijn in Suriname de afgelopen jaren stappen gezet om witwassen en terrorismefinanciering steviger aan te pakken, onder meer via nieuwe wetgeving en strengere controles op cash, klantonderzoek en governance. Juist daardoor krijgt deze oude miljoenenkwestie nu een slotstuk met een duidelijke boodschap: tekortschietend toezicht op grote contante geldstromen blijft niet zonder gevolgen.

Advocaat Aroon Gonesh, die namens de Centrale Bank van Suriname (CBvS) bij dit langslepend dossier betrokken is, noemt de transactie “een verstandige en evenwichtige afsluiting” van een dossier dat jarenlang voor onzekerheid heeft gezorgd.

“Deze transactie is geen rechterlijke vaststelling van schuld, maar een buitengerechtelijke afronding die na bijna acht jaar eindelijk rust en duidelijkheid brengt. Het dossier heeft te lang boven de markt gehangen; nu kan de aandacht terug naar financiële stabiliteit, vertrouwen en economische ontwikkeling,” aldus Gonesh.

Volgens hem helpt het om de kern van het OM-bericht zorgvuldig te lezen.

“Het OM vermeldt expliciet dat van opzet niet is gebleken en dat niet is vastgesteld dat het gehele bedrag een criminele herkomst had. Dat zijn belangrijke nuanceringen, juist om het debat feitelijk te houden,” zegt hij.

Gonesh wijst erop dat de kwestie in de kern draait om poortwachtersprocessen en de mate waarin destijds aanvullende keteninformatie werd verlangd.

“Het OM legt de nadruk op de vraag of destijds voldoende is doorgevraagd naar de herkomst van contant geld en naar de achterliggende klanten in bepaalde ketenrelaties, zoals bij geldwisselkantoren. In zulke dossiers zie je dat verwachtingen en standaarden in de loop der jaren zijn aangescherpt—zowel internationaal als nationaal. Het is daarom verstandig dat dit nu op een pragmatische manier wordt afgerond, met ruimte om vooruit te kijken,” aldus de CBvS-advocaat.

Hij benadrukt tot slot dat Suriname en de sector de afgelopen jaren stappen hebben gezet, zoals ook in het persbericht staat.

“Suriname heeft wetgeving en toezicht verder versterkt en banken hebben verbetermaatregelen doorgevoerd op diverse gebieden. Pragmatische afdoeningen zoals deze kennen we ook in Nederland bij poortwachtersthema’s: nu rest , afsluiting en vooruit,” besluit Gonesh.