Boosaaso (Caasimada Online) – Ciidamo dhawaan ku biiray Dowladda Federaalka Soomaaliya oo xalay ka baxay saldhig ay ku lahaayeen degmada Carmo ee gobolka Bari ayaa sheegay in aysan aqoonsaneyn in Puntland ay tahay dowlad ay ka amar qaataan, iyagoo ku adkeystay in dowladda dhexe ee Soomaaliya ay tahay maamulka keliya ee ay hoos tagaan.
Mid ka mid ah saraakiisha hoggaamineysa ciidamada ayaa maanta sheegay in ciidankoodu u guuray deegaanka Xumbays ee gobolka Karkaar, balse aysan isku dhiibin ama ku biirin ciidamada Puntland.
Sarkaalku wuxuu sheegay in ciidamadaasi ay ka tirsan yihiin Dowladda Federaalka Soomaaliya, isla markaana aysan jirin dowlad kale oo ay aqoonsan yihiin ama ka amar qaataan marka laga reebo dowladda dhexe ee Soomaaliya. Ciidamada ayaa habeenkii Jimcaha ka baxay fariisinkoodii Carmo, iyagoo u dhaqaaqay dhinaca Xumbays.
Hadalka sarkaalkan ayaa si toos ah uga hor imaanaya mowqifka Puntland oo ku adkeysaneysa in aysan oggolaan doonin ciidamo hubeysan oo aan ka amar qaadan hay’adaha ammaanka Puntland inay saldhigyo iyo dhaqdhaqaaq ciidan ka sameeyaan deegaannada ay maamusho.
Dhanka kale, Puntland ayaa maanta sheegtay inay si buuxda ula wareegtay saldhiggii ay ciidamadaasi ku lahaayeen degmada Carmo, kaddib markii ay halkaas isaga baxeen.
War-saxaafadeed kasoo baxay Taliska Booliska Puntland ayaa lagu sheegay in ciidamada ammaanku ay la wareegeen xarunta, islamarkaana la sugay ammaankeeda iyo maamulka goobta.
“Dawladda Puntland ayaa maanta si rasmi ah ula wareegtay talis ciidan oo ku yaalla magaalada Carmo, kaas oo ay hore u deggenaayeen maleeshiyaad hubaysan kuwaas oo degaannada Puntland ka waday falal lagu khal-khalgelinayo amniga iyo xasiloonida bulshada,” ayaa lagu yiri qoraalka Puntland.
Puntland ayaa sheegtay in tallaabadan ay qeyb ka tahay qorshe ay ku dooneyso in dhammaan xarumaha iyo ciidamada hubeysan ee ka jira deegaannadeeda lagu hoos geeyo hal talis oo ay maamulaan hay’adaha ammaanka ee maamulka.
Maamulka ayaa sidoo kale sheegay inuu sii wadi doono howlgallada ka dhanka ah ciidamada aan hoos iman taliskiisa, isagoo ku adkeystay in dhaqdhaqaaq kasta oo ciidan uu waafaqsanaado shuruucda iyo nidaamka Puntland.
Arrinta Carmo ayaa timid maalmo kaddib markii Puntland ay muddo 48 saac ah u qabatay ciidamada ka amar qaata Dowladda Federaalka ee ku sugan deegaannadeeda inay isku soo dhiibaan hay’adaha ammaanka Puntland.
Hase yeeshee, ciidamada Carmo ayaa halkii ay isku dhiibi lahaayeen ka baxay saldhiggoodii, una dhaqaaqay Xumbays oo isla gudaha Puntland ah, taasoo muujineysa in khilaafka ku saabsan cidda ay ciidamadaasi ka amar qaadanayaan uusan weli dhammaan.
Xogta maanta kasoo baxday gobolka Bari ayaa sidoo kale ka dhigeysa Carmo xaruntii ugu dambeysay ee Puntland ay gacanta ku dhigto iyadoo maamulku toddobaadyadii lasoo dhaafay kordhiyay cadaadiska uu saarayo ciidamo xiriir la leh dowladda federaalka.
Puntland ayaa 5-tii Agoosto xoog kula wareegtay xarun ciidan oo ku taalla waqooyiga Gaalkacyo, halka 6-dii Agoosto ay ciidamada Puntland la wareegeen xaruntii hore ee PSF ee magaalada Boosaaso. Labada xarumoodba waxaa ku sugnaa ciidamo xiriir dhow la yeeshay Dowladda Federaalka Soomaaliya.
Gaalkacyo waxaa ka dhacay dagaal ay hub culus isku adeegsadeen ciidamada Puntland iyo ciidamada kale, ka hor inta aysan Puntland la wareegin xarunta. Madaxweyne Saciid Cabdullaahi Deni ayaa Sabtidii tegay Gaalkacyo, iyadoo xaaladda ammaanka iyo xoojinta maamulka Puntland ay qeyb ka yihiin arrimaha ugu waaweyn ee socdaalkiisa.
Xiisadda hadda jirta ayaa salka ku haysa khilaaf siyaasadeed oo muddo dheer u dhexeeyay Dowladda Federaalka iyo Puntland, balse bilihii ugu dambeeyay isu beddelay muran toos ah oo ku saabsan cidda xaqa u leh inay ciidamo qorto, saldhigyo sameysato ama dhaqdhaqaaq ciidan ka sameyso gudaha Puntland.
Bishii Luulyo, Puntland waxay si rasmi ah u sheegtay inaysan jirin ciidan PSF la yiraahdo oo si sharci ah uga tirsan ciidamadeeda, sidoo kalena aysan oggolaan ciidamo ka diiwaangashan Dowladda Federaalka inay gudaha deegaannadeeda ka fuliyaan howlgallo ciidan.
Dhinaca kale, Dowladda Federaalka waxay ku adkeysatay inay xaq u leedahay qorista ciidamada qaranka ee ka imanaya dhammaan gobollada dalka. Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa horraantii Luulyo sheegay in dowladda federaalku qorsheyneyso inay Puntland ka qorto kumannaan askari, halka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu difaacay qorshaha qorista ciidamada, isagoo ku tilmaamay kuwo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliya.
Puntland ayaa Khamiistii sidoo kale faray hay’adaha ammaanka inay joojiyaan dhaqdhaqaaqa gaadiidka iyo ciidamada hubeysan ee aan si rasmi ah uga tirsaneyn hay’adaha ammaanka Puntland. Golaha wasiirrada ayaa isla kulankaas go’aamiyay in siyaasiyiin, saraakiil ciidan iyo shaqsiyaad kale oo lagu eedeeyay inay wax u dhimayaan amniga iyo hay’adaha Puntland loo gudbiyo hay’adaha caddaaladda.
Khilaafka amni wuxuu kusoo biiray muran siyaasadeed oo jiray tan iyo bishii Maarso 2024, markaas oo Puntland ay sheegtay inay kala noqotay kalsoonidii iyo aqoonsigii hay’adaha dowladda federaalka kaddib wax-ka-beddelladii dastuurka ee baarlamaanka Soomaaliya ansixiyay, iyadoo sheegtay inay si madax-bannaan u dhaqmi doonto ilaa laga gaarayo dastuur federaal ah oo lagu heshiiyay.
Hase yeeshee, xiisadda hadda taagan ayaa murankaas siyaasadeed gaarsiisay heer cusub, iyadoo labada dhinac ay isku hayaan awoodda talis ee ciidamada ku sugan gudaha Puntland. Dhaqdhaqaaqa ciidamada kasoo baxay Carmo ee hadda ku sugan Xumbays ayaa sidaas darteed noqon kara halka xigta ee lagu tijaabiyo sida labada dhinac u maareynayaan khilaafka sii xoogeysanaya.
