Addis Ababa (Caasimada Online) – Siyaasiga mucaaradka Itoobiya Jawar Maxamed ayaa sheegay in dhacdooyinkii ugu dambeeyay ee Baydhaba ay muujinayaan in Addis Ababa ay si tartiib tartiib ah u lumineyso saameyntii ay ku lahayd Soomaaliya, isagoo arrintaas ku tilmaamay “guuldarro diblomaasiyadeed oo kale” oo soo wajahday dowladda Itoobiya.

Hadalka Jawar ayaa yimid kadib markii madaxweynihii Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Lafta-gareen, uu is-casilay Isniintii, wax yar kadib markii ciidamada dowladda federaalka ay galeen magaalada Baydhaba.

Lafta-gareen, oo muddo dheer loo arkayay siyaasi si dhow ula jaanqaadi jiray Itoobiya, ayaa sidaas ku baneeyay xilka, taasoo noqotay dib u dhac weyn oo ku yimid saameyntii Addis Ababa ay ku lahayd maamulkaas.

Bayaan uu Talaadadii soo saaray, Jawar wuxuu ku dooday in dowladda federaalka ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay si xeeladaysan uga adkaatay Lafta-gareen, isla markaana ay meesha ka saartay fikirkii ahaa in Itoobiya weli awood u leedahay inay difaacdo xulafadeeda gudaha Soomaaliya.

Wuxuu sheegay in Lafta-gareen uu maalmo ka hor intaan xaaladdu is-beddelin u safray Addis Ababa si uu ula tashado Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed, isla markaana uu dib ugu laabtay Baydhaba isagoo wata kalsooni iyo ballanqaadyo.

Si kastaba, Jawar wuxuu xusay in ballanqaadyadaasi aysan waxba ka beddelin xaaladda, maadaama ciidamada Itoobiya ee ku sugnaa magaalada aysan awoodin inay badbaadiyaan.

“Inkastoo Lafta-gareen uu Addis Ababa yimid si uu ula tashado Abiy, kadibna uu dib ugu laabtay isagoo helay dammaanad iyo ballanqaadyo, haddana ciidanka Itoobiya ee ku sugnaa xarunta gobolka ma aysan badbaadin karin,” ayuu Jawar ku yiri bayaan uu ku qoray afka Amxaariga.

Wuxuu intaas ku daray in wixii ka dhacay Baydhaba ay ka dhigan yihiin in Itoobiya ay lumisay gacan ku hayntii ay muddo labaatan sano ah ku lahayd magaaladaas istiraatiijiga ah, isla markaana booskeeda ay si isa soo taraysa u buuxin karaan Masar iyo Turkiga.

Si kastaba, qaar ka mid ah eedeymaha culus ee Jawar, gaar ahaan kuwa la xiriira inuu jiray taageero militari oo toos ah oo Muqdisho ka heshay Masar iyo Turkiga intii uu socday ismari-waaga Baydhaba, weli ma helin xaqiijin madax-bannaan.

Waxa se si cad loo arkay ayaa ahaa sida degdegga ah ee awooddii Lafta-gareen u burburtay. Ciidamada xoogga dalka ayaa 30-kii March si buuxda ula wareegay Baydhaba, maalmo uun kadib doorasho muran dhalisay oo Lafta-gareen loogu kordhiyay shan sano oo kale.

Saameynta heshiikii Somaliland 

Jawar wuxuu isku dayay inuu dhacdada Baydhaba ku xiro loollan goboleed ka ballaaran gudaha Soomaaliya. Sida uu sheegay, wixii ka dhacay Baydhaba ma ahayn oo keliya guuldarro ku kooban Lafta-gareen, balse waxay qeyb ka yihiin isbeddelka weyn ee ka socda Geeska Afrika tan iyo markii Itoobiya ay Janaayo 2024 heshiis is-afgarad la gashay Somaliland si ay marin ugu hesho Badda Cas.

Heshiiskaas ayaa si weyn uga caraysiiyay Soomaaliya, oo u aragtay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanideeda iyo midnimadeeda dhuleed. Jawar wuxuu ku dooday in qorshahaas Itoobiya uu ahaa mid aan si qoto dheer looga fiirsan, ayna ka dhalatay in Muqdisho ay si buuxda ugu sii dhowaato Masar iyo Turkiga.

“Aan xusuusanno in meesha wax walba ka bilowdeen ay ahayd ku mashquuliddii aqoonsiga Somaliland iyo raadinta deked, iyadoo aan jirin diyaargarow istiraatiiji ah,” ayuu Jawar yiri.

Sida uu sheegay, tallaabadaas ayaa horseeday in dowladda federaalka Soomaaliya ay si adag ugu sii janjeerto dhinaca Masar iyo Turkiga, halka xiriirka dhow ee Itoobiya la leedahay Imaaraadka Carabta uu isna si aan toos ahayn u sii huriyay safaf iska soo horjeeda oo ka dhex abuurmay gobolka.

Qaahira ayaa tan iyo markaas xoojisay xiriirka ay la leedahay Muqdisho. Waxay Soomaaliya gaarsiisay hub culus, waxayna sidoo kale sheegtay inay ciidamo ku biirin doonto howlgalka cusub ee Midowga Afrika ee Soomaaliya ee AUSSOM.

Arrimahaas oo dhan ayaa khilaafka u dhexeeya Muqdisho iyo Addis Ababa ka dhigay mid ka baxsan laba dal oo keliya, kuna xirmaaya tartan istiraatiiji ah oo ay ku lug leeyihiin quwado kale oo gobolka ah.

Jawar wuxuu sidoo kale taabtay kaalinta Imaaraadka Carabta, isaga oo ku andacooday in Abu Dhabi ay yaraatay awooddii dhaqdhaqaaq ee ay ku lahayd Soomaaliya. Wuxuu sheegay in Imaaraadka, oo si dhow ula shaqeynayay Itoobiya dhinaca Puntland, uu wajahay cadaadis isa soo taraya oo kaga imaanayay Muqdisho iyo Riyadh.

Dhammaan arrimahan ayuu Jawar u arkay inay muujinayaan in nidaamka federaalka Soomaaliya uu sii kala furfurmayo, isla markaana Baydhaba ay noqotay meel laga akhrisan karo jihada cusub ee awoodda gobolka. Wuxuu sheegay in fariinta ka baxday dhacdada Baydhaba aysan ku ekeyn Koonfur Galbeed oo keliya, balse ay digniin u tahay maamullada kale ee wali ku tiirsan taageero dibadeed.

Sida uu qabo, guushii dowladda federaalka ee Baydhaba waxay si cad u muujisay in maamul kasta oo filaya in Itoobiya ama Imaaraadku ay ka badbaadin doonaan cadaadiska Muqdisho uu wajihi karo xaqiiq ka duwan tii uu filayay.

Dhinaca Muqdisho, la wareegista Baydhaba waxaa loo arki karaa guul muujineysa in dowladda dhexe ay weli awood u leedahay inay go’aankeeda ku meel mariso marka ay la kulanto maamul diidan.

Laakiin dhinaca dadka naqdiya siyaasadda Abiy Axmed, dhacdada Baydhaba waxay daliil u tahay in qorshihii adagaa ee Itoobiya ka wadday Soomaaliya uu dib ugu soo laabtay.

“Ugu dambeyn, annagoo aan helin dekedii aan raadineynay, waxaan isku keenay oo mideynay cid walba oo naga soo horjeeday,” ayuu Jawar ku soo gabagabeeyay hadalkiisa. “Waxaan yareynay saameynteennii Geeska Afrika, waxaanan halis gelinnay dano badan oo qaran.”